ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΑΛΛΑΖΕΙ (ΤΑ ΦΩΤΑ Σ)ΤΟ ΓΕΝΟΣ

ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΑΛΛΑΖΕΙ (ΤΑ ΦΩΤΑ Σ)ΤΟ ΓΕΝΟΣ

ΓΡΑΦΕΙ ο Γιώργος Ρουσόπουλος

Ας υποθέσουμε ότι είναι η ημέρα της γιορτής του Αγίου Γεωργίου και ας δανειστούμε για τον παρακάτω υποθετικό διάλογο το όνομα Γιώργος που τυγχάνει και ένα από τα πιο κοινά στη χώρα μας.
Φανταστικός διάλογος:
- Γεια σου φίλε. Χρόνια πολλά, να χαίρεσαι τον πατέρα σου!
- Ευχαριστώ φίλε. Εσύ έχεις κάποιον που να γιορτάζει σήμερα.
- Ναι, έχω τον νονό μου.
- Α, να τον χαίρεσαι!
- Επίσης έχω έναν θείο μου, έναν ξάδερφο και τον πεθερό μου.
- Α, να τις χαίρεσαι όλες τότε.
- Να τους χαίρομαι θέλεις να πεις.
- Όχι, να τις χαίρεσαι είπα.
- Μα δεν με άκουσες; Τέσσερις εορτάζοντες έχω, άντρες όλοι…
- Ε, να τις χαίρεσαι τις εορτάζουσες…

Σταματάω εδώ

τον υποθετικό διάλογο γιατί ακολουθεί σκηνή παρεξήγησης με λογομαχία (τουλάχιστον) και δεν έχω όρεξη για τέτοια, και ρωτάω: είναι δυνατόν ο πληθυντικός του Γιώργου να είναι ‘’οι Γιωργίες’’;
Όχι θα μου πείτε και θα έχετε δίκιο, όπως και ο πληθυντικός της Γιωργίας δεν μπορεί να είναι ‘’οι Γιώργηδες’’. Ακόμα και στις περιπτώσεις που το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο είναι κοινό για το αρσενικό και για το θηλυκό (π.χ ο αξιωματικός – η αξιωματικός= οι αξιωματικοί , και για τα δύο γένη) ισχύει πως αυτό το ρημάδι το άρθρο που βρίσκεται μπροστά από μια λέξη στο πρώτο ενικό έχει κάποιο νόημα, κάποιο λόγο ύπαρξης. Για την ώρα ας πούμε πως αυτός ο λόγος είναι σχετικός με τον προσδιορισμό κάποιου βασικού χαρακτηριστικού εκείνου για το οποίο μιλάμε.
Στην γλώσσα μας λοιπόν υπάρχουν τρία γένη – αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο.
Έτσι λοιπόν όταν για παράδειγμα αναφερόμαστε σε μονάδες μέτρησης του χρόνου λέμε:
Ο μήνας, Η ημέρα και ΤΟ λεπτό. Επίσης, λέμε: ΟΙ τρεις μήνες, ΟΙ τρεις ημέρες και ΤΑ τρία λεπτά. Το αρσενικό παραμένει αρσενικό, το θηλυκό θηλυκό και το ουδέτερο ουδέτερο. Με άλλα λόγια το πλήθος ενός πράγματος δεν μπορεί να αλλάξει την αρχική αντίληψη που έχουμε για το γένος του, δηλαδή για ένα βασικό χαρακτηριστικό του. Δεν θα πούμε ΤΑ τρεις μήνες, ούτε ΤΑ τρεις ημέρες, ούτε φυσικά ΟΙ τρία λεπτά.
Ας προσθέσουμε τώρα κι άλλο μισό (= μαγική λέξη) στους τρεις μήνες, στις τρεις ημέρες και στα τρία λεπτά. Τι έχουμε; ΤΟΥΣ τρεισήμισι μήνες (αρσενικό), ΤΙΣ τρεισήμισι ημέρες (θηλυκό) και ΤΑ τριάμισι λεπτά (ουδέτερο). Ωπ, ξεχάστηκα όμως. Τι είπα λίγο πριν; Το ‘’μισό’’ είναι μαγική λέξη. Και ξέρετε ποια είναι η μαγική του δύναμη; Αλλάζει το γένος! Ναι… αλλάζει το γένος!..
Πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια, αλλά πάρα πολύ συχνά όμως, ακούω ανθρώπους που υποτίθεται πως χειρίζονται (ή θα έπρεπε να χειρίζονται) τον λόγο αρκετά καλά λόγω του επαγγέλματός τους (π.χ δημοσιογράφοι, δικηγόροι κ.α.) να κάνουν ‘’εγχειρήσεις αλλαγής φύλου’’ σε λέξεις. Τις προάλλες άκουσα σε μια μετάδοση ποδοσφαιρικού αγώνα πως ‘’μένουν τεσσερισήμισι λεπτά‘’. Δηλαδή αν άνοιγα το ραδιόφωνο μισό λεπτό μετά θα έμεναν τέσσερις λεπτά και όχι τέσσερα; Ξέρω… θα μου πείτε να μην έχω και πολλές απαιτήσεις σε απευθείας μετάδοση ποδοσφαίρου, όμως κι εγώ θα απαντήσω πως μπορούμε να απαξιώνουμε ό,τι δύναται να απαξιωθεί, όπως και μπορούμε να βελτιώνουμε ό,τι δύναται να βελτιωθεί – η επιλογή δική μας…
Κι άντε, να το δεχτώ το λάθος για τους σπορτκάστερ (που δεν το δέχομαι γιατί το κάνουν κατ’ εξακολούθηση), αλλά τι να πω για την δικηγόρο που μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, εκεί στην Ευελπίδων, δήλωσε: “Οι μέθοδοι που ακολουθήθηκαν ήταν πολλοί”. Μάλιστα… Κι αν δεν ήταν πολλοί θα ήταν ‘’ένας… ο μέθοδος…’’. Λάθος με έμαθαν στο δημοτικό ότι είναι ‘’Η μία μέθοδος’’ άρα και ‘’οι πολλές μέθοδοι’’;…
Να εξηγηθώ. Δεν είμαι αλάνθαστος ούτε και θέλω να είμαι. Το ίδιο ισχύει και για τον πολύ τον κόσμο, αυτόν που μιλώντας τη γλώσσα του πεζοδρομίου θα πει και τα σωστά αλλά θα πει και τα λάθη του – καμιά φορά και ηθελημένα και θα ‘χει και γούστο. Δεν μετράω τους ανθρώπους από το εάν κάνουν λεκτικά λάθη και πόσα. Και φυσικά δεν θα χαθεί κι ο κόσμος αν κάποιος πει σε κάποιο Μ.Μ.Ε. ‘’τεσσερισήμισι χρόνια’’ αντί για τεσσεράμισι. Άλλο είναι που με ενοχλεί. Η γενικευμένη ισοπέδωση που οδηγεί αλλού.
Ναι, πράγματι η γλώσσα – όπως λένε οι ειδικοί επιστήμονες – είναι και πρέπει να είναι ένα εργαλείο ζωντανό, που επιδέχεται αλλαγών, τροποποιήσεων, εμπλουτισμών και ό,τι άλλο μπορεί να σκεφτεί κανείς. Και φυσικά, αυτά ισχύουν και για τη γλώσσα μας, την Ελληνική. Διαφορετική γλώσσα η αρχαία Ελληνική, διαφορετική αυτή της Ελληνιστικής εποχής, άλλη αυτή στο Βυζάντιο, διαφορετική διαχρονικά η δημώδης, ή στην εποχή της η καθαρεύουσα, και η Δημοτική εν’ τέλει. Κι όμως… τελικά όλες αυτές οι γλώσσες μαζί είναι μόνο ΜΙΑ – η Ελληνική. Κι αν το Ομόαιμον και το Ομόθρησκον μπορεί να τα αμφισβητήσει κανείς (βλ. Φαλμεράυερ), το Ομόγλωσσον όμως του Ελληνισμού δεν μπορεί, όπως πρώτοι έδειξαν οι Σπ. Ζαμπέλιος και Κ. Παπαρρηγόπουλος, αποδεικνύοντας την ιστορική συνέχεια του ελληνικού έθνους μέσα στους αιώνες. Πολλές λέξεις που διαβάζουμε στα Ομηρικά Έπη χρησιμοποιούνται και στην σύγχρονη Ελληνική, κι αυτό κάτι λέει…
Θα μου πείτε, ελληνική λέξη το τεσσεράμισι ελληνική και το τεσσερισήμισι. Σύμφωνοι, όμως θα πρέπει να αναρωτηθούμε: Η γλώσσα είναι μόνο ένα εργαλείο, ή μήπως είναι κάτι περισσότερο; Διότι εάν είναι κάτι περισσότερο, ένας ολόκληρος κόσμος, μια κληρονομιά που φέρει τα στοιχεία ενός πολιτισμού σαν τον δικό μας τότε έχουμε χρέος να την προσέχουμε σαν τα μάτια μας. Με το να την κακοποιούμε και να την μεταλλάσουμε αυτό που καταφέρνουμε είναι το να την απογυμνώνουμε από εκείνο που την κάνει ιδιαίτερη και που κάνει και εμάς ιδιαίτερους. Προσοχή – δεν εννοώ εκλεκτούς αλλά ιδιαίτερους στο βαθμό που η γλώσσα μας αποτελεί στοιχείο της ταυτότητάς μας, της φυσιογνωμίας μας. Νομίζω πως σε όλους μας έχει συμβεί λίγο ή πολύ να… κοντοσταθούμε την ώρα που συνομιλούμε με κάποιον για να βρούμε την κατάλληλη λέξη, αυτή που αποδίδει καλύτερα και βαθύτερα αυτό που έχουμε σκεφτεί. Κι έτσι, με αυτόν τον νοητικό μηχανισμό να λειτουργεί βιώνουμε τη χαρά της καλύτερης μεταξύ μας έκφρασης και επικοινωνίας. Πέραν τούτου, η γλώσσα μας έχει την ιδιαιτερότητα να αποτελείται από λέξεις που πολύ συχνά δεν είναι απλώς ηχητικά σύνολα γραμμάτων αλλά φέρουν και κάποια σύνθετη έννοια. Για παράδειγμα η αγγλική λέξη car σημαίνει αυτοκίνητο. Η ελληνική όμως λέξη δεν αποτελεί απλώς το ηχητικό ερέθισμα που μας φέρνει την εικόνα ενός συγκεκριμένου αντικειμένου στο μυαλό αλλά παράλληλα μας δίνει και μια ιδιότητά του → αυτό-κίνητο = αυτό που κινείται με δικά του μέσα. Κατά τον ίδιο τρόπο → αλεξι-κέραυνο = αυτό που εμποδίζει ή μας φυλάει (αρχ. Ρήμα: αλέξω) από τον κεραυνό (όπως επίσης και Αλέξανδρος = αυτός που απωθεί τους άνδρες, ο ανδρείος). Παραδείγματα υπάρχουν πολλά αλλά νομίζω έγινα ήδη κατανοητός.
Με το να χρησιμοποιούμε λοιπόν όλο και λιγότερες λέξεις για όλο και περισσότερες περιστάσεις δεν φτωχαίνουμε μόνο το λεξιλόγιό μας αλλά και την φυσιογνωμία μας, την επικοινωνία μας, την πνευματική μας υπόσταση, συχνά μάλιστα εκχυδαΐζοντας τις μεταξύ μας σχέσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η λέξη μ…κας. Ίσως η πιο διάσημη ελληνική λέξη ανά την υφήλιο σήμερα. Ακούμε παντού - μέχρι και μικρά παιδιά την ώρα που παίζουν ή κουβεντιάζουν - να απευθύνεται ο ένας στον άλλο με αυτήν την λέξη που έχει καταντήσει τσίχλα – κούτσουρο δίχως πια την πραγματική της έννοια παρά με πολλές και καμία: «Ρε μ…κα, είσαι μ…κας ρε μ…κα;»
Άντε τώρα να εξηγήσεις σε όλους αυτούς και κυρίως σε αυτά τα παιδιά πως με αυτό το λεκτικό και κατ’ επέκταση νοητικό ‘’οπλοστάσιο’’ δεν θα έχουν καμιά τύχη να διεκδικήσουν τίποτα στη ζωή τους για παράδειγμα από τον αυριανό εργοδότη, τον αυριανό πολιτικό, τον αυριανό ξένο συνομιλητή τους κ.ο.κ. Διότι είναι νόμος πως εάν πρώτα δεν σέβεσαι εσύ τον εαυτό σου δεν μπορείς και να περιμένεις να σε σεβαστεί κανείς…